arxa

is.
1. İnsanın, heyvanın dalı, kürəyi, beli. Arxasına yükləmək. Arxasını çevirmək. Arxası üstə yerə gəlmək. – Qız arxası üstə uzanıb kitab oxuyurdu. N. N.. Tutulanların ikisinin arxasında iri şələ vardı. Ə. Vəl.. Arxa çevirmək – dal çevirmək, üz döndərmək. Arxası yerə dəyməmək – basılmamaq, məğlub olmamaq. Arxası yerə gəlmək – basılmaq, məğlub olmaq. Arxasın(c)a düşmək – birinin dalınca düşmək, təqib etmək, izləmək. Mədəd naharını qurtarıb qapıdan çıxdı. Kosa onun arxasına düşdü. S. R.. Arxasını işə verməmək – heç bir işdən yapışmamaq, tənbəllik etmək, işdən boyun qaçırmaq. Arxasını yerə vermək (qoymaq) – basmaq, məğlub etmək. <Vəzir:> Mən cavab verdim ki, əgər mənə yaraşsaydı, . . güləşib onun arxasın yerə qoyardım. M. F. A..
2. Bir şeyin dal tərəfi, geri tərəfi. Məktəbin arxa tərəfi bağdır. – Pinəçi. . dalımca gəlin, – deyib dükanın arxasına keçdi. M. İ..
3. Müharibə xəttinin dal tərəfində, gerisində olan yer (cəbhə müqabili). Arxada və cəbhədə. Arxada qalanlar cəbhəyə kömək edirdilər. – Qabaq düşmən idi, arxa isə hər gün davam edən bombalama nəticəsində dağıdılırdı. M. C..
4. məc. Kömək, havadar, dayaq, himayəçi. Koroğlunun qoç arxası; Gəldi, dəlilərim gəldi! «Koroğlu». Balamsan sən, nəyimsən? Arxamsan, köməyimsən; Mən sənin əziz anan; Sən mənim diləyimsən. (Bayatı). <Ata:> Ay bala, niyə xiffət eləyirsən, özün bilirsən ki biz kasıbıq, qohum-əqrəbamız və möhkəm arxamız yox, bizə qızmı verərlər? Ə. H.. Arxa durmaq – birinin dalında durmaq, havadarlıq etmək, müdafiə etmək. Arxa-arxaya vermək – köməkləşmək, bir-birinə kömək etmək, əlbir çalışmaq. Yeddi qardaş arxa-arxaya verib düşmənə qarşı dayandılar. Arxa vermək – arxalanmaq, güvənmək, istinad etmək. Padşahlar ancaq əcnəbilərə arxa verməklə yaşaya bilir. M. S. O..
5. Adətən «yeddi» sözü ilə bərabər məc. – nəsil, əcdad. Yeddi arxa qohum-əqrəba. – Firəngistanın Prudon adlı hükəması deyib: Mən fəxr edirəm ki, mənim yeddi arxa atababam rəiyyət olub. N. V.. <Həpir:> Xalqın yeddi arxa yadları ağzını açanda tərif tökür. M. C..

Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti. 2009.

Look at other dictionaries:

  • arxa — (Qazax, Şəmkir) nəsil. – Beş arxadı biz sırxanadan istifa:də ele:rdix’; – Yeddi arxa dolanannan bəri görüşüf (Qazax); – Onun yeddi arxa dolanına nəhlət, bizim öymüzü yıxdı, əlimizi heçə puça çıxardı (Şəmkir)  Arxa gəlməx’ (Ucar) – qorxu gəlmək,… …   Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti

  • vəraə — ə. arxa, geri. Vərayi imkan imkan xaricində, mümkün olmayan …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • əqəb — ə. arxa, dal, geri …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • hanay — (Çənbərək, Şuşa) kömək, arxa ◊ Hanay durmax (Çənbərək) – arxa durmaq, kömək olmaq. – Qo:m gərəx’ bir birinə hanay dura kın, boyl dolana …   Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti

  • püşt — f. 1) arxa, dal, geri; 2) bədənin arxa tərəfi; bel. Püştidivar «divarın arxası» sığınma yeri; sığınacaq …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • zəhr — f. zəhər, ağı. Zəhri mar ilan zəhəri ə. 1) arxa, dal; 2) kağızın, sənədin və s. arxa tərəfi; dal üzü …   Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında islənən ərəb və fars sözləri lüğəti

  • ard — is. 1. Arxa, dal. Yükü ardına almaq. Ardına (ardınca) düşmək – dalınca düşmək, izləmək. Pul ardına düşmək. Ovçu tülkünün ardına düşdü. İş ardına düşmək. 2. Bir şeyin arxa, dal tərəfi, gerisi, geri tərəfdə olan yer. Evin ardı. Dəyirmanın ardı… …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • arx — is. Tarlaya, bostana və s. yə su axıtmaq üçün açılan yol. Arxlar axır çay olur. – Yolun iki yanı ilə axan balaca arxlar axşamdan donmuşdu. M. Hüs.. ◊ Arxa bir də su gələr – «ümidini kəsmə» mənasında məsəl. Sirişki çeşm töküb ağla yar üçün,… …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • arxasız — sif. Köməyi, arxası, havadarı, himayəçisi olmayan; köməksiz. Arxalıya arxa olma – yamaq sayarlar; Arxasıza arxa ol – dayaq sayarlar. (Ata. sözü). Zöhhakı məhv edən Gavə yoxsul, arxasız bir dəmirçi idi. H. C.. Bu gün Hüseyn artıq arxasız və… …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

  • daban — is. 1. İnsan və heyvan ayağının dal hissəsi. Çox gəzməkdən dabanlarım sızıldayır. 2. Ayağa geyilən şeylərin arxa hissəsi. Corabın dabanını yamamaq. – Qərənfil xala corabların ikisinin də dabanını toxuyub kəsdi. Ə. Vəl.. // Ayaqqabı altının arxa… …   Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.